นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรมว.มหาดไทย กำชับผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วประเทศเตรียมรับมือฝุ่น PM 2.5 โดยให้บังคับใช้กฎหมายควบคุมการเผาอย่างจริงจัง พร้อมเร่งสร้างความเข้าใจกับเกษตรกรเรื่องการจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร
ขณะเดียวกันสั่งให้กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ประสานจังหวัดและกรุงเทพมหานคร จัดทำแผนเผชิญเหตุให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน
แม้ค่าฝุ่นในปัจจุบันยังอยู่ในเกณฑ์ดี แต่เมื่อเข้าสู่ปลายปี ปริมาณฝนในหลายพื้นที่เริ่มลดลง ทำให้ฝุ่นสะสมในอากาศได้ง่ายขึ้น ประกอบกับความเสี่ยงจากการเผาพื้นที่เกษตรและไฟป่าที่มักเพิ่มขึ้นในช่วงฤดูแล้ง
การเตรียมพร้อมตั้งแต่เนิ่นๆ จึงเป็นเรื่องจำเป็น เพื่อให้หน่วยงานในพื้นที่มีแผนปฏิบัติชัดเจน รู้หน้าที่ และตอบสนองได้ทันทีเมื่อพบจุดความร้อนหรือการเผาที่ผิดกฎหมาย
วิกฤตฝุ่นที่ผ่านมาสะท้อนจุดอ่อนในการทำงานของภาครัฐ ทั้งการแก้ปัญหาแบบตั้งรับ การประสานงานที่ขาดเอกภาพ การบังคับใช้กฎหมายไม่ต่อเนื่อง หลายครั้งรัฐเร่งออกมาตรการเมื่อฝุ่นรุนแรงแล้ว แต่การลดแหล่งกำเนิดอย่างเป็นระบบกลับไม่เห็นผลชัดเจน
การแก้ปัญหาจึงต้องไม่จำกัดอยู่แค่การแจกหน้ากาก ฉีดพ่นน้ำ หรือประกาศห้ามเผาเป็นครั้งคราว หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องใช้ข้อมูลร่วมกัน กำหนดเป้าหมายชัดเจน และติดตามผลอย่างจริงจัง
โดยเฉพาะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องได้รับงบประมาณ เครื่องมือ และการสนับสนุนที่เพียงพอ เพื่อช่วยเกษตรกรจัดการเศษวัสดุทางการเกษตรโดยไม่ต้องพึ่งการเผา ขณะเดียวกัน การบังคับใช้กฎหมายต้องควบคู่กับการสร้างแรงจูงใจและจัดหาทางเลือกที่เหมาะสม เพราะเกษตรกรบางส่วนยังมีข้อจำกัด ด้านต้นทุน เวลา และเครื่องจักร
หากรัฐเน้นลงโทษโดยไม่ช่วยแก้ข้อจำกัดเหล่านี้ ปัญหาก็มีโอกาสกลับมาเกิดซ้ำ
ส่วนแหล่งกำเนิดฝุ่นในเมือง ทั้งไอเสียยานพาหนะ และงานก่อสร้าง ก็ต้องได้รับการควบคุมอย่าง ต่อเนื่องเช่นกัน สำหรับฝุ่นข้ามแดน รัฐบาลต้องเดินหน้าเจรจาและผลักดันความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้านอย่างจริงจัง
แต่ไม่ควรใช้ปัจจัยภายนอกเป็นข้ออ้างลดความรับผิดชอบต่อแหล่งกำเนิดฝุ่นภายในประเทศ ซึ่งเป็นเรื่องที่หน่วยงานไทยสามารถดำเนินการได้โดยตรง การที่รัฐบาลเริ่มเตรียมรับมือฝุ่น PM 2.5 ตั้งแต่ปลายปี ทั้งที่สถานการณ์ยังไม่รุนแรง ถือเป็นสัญญาณที่ควรสนับสนุน
แต่สิ่งสำคัญกว่าคำสั่ง คือผลในทางปฏิบัติ กระทรวงมหาดไทย ปภ. และจังหวัดต่างๆ ต้องประสานงานและลงมือทันที ไม่ใช่รอให้สถานการณ์วิกฤตแล้วจึงเร่งแก้ไข เพราะบทเรียนจากหลายปีที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่า หากรัฐรอจนฝุ่นปกคลุมเมือง ประชาชนเริ่มเจ็บป่วย ค่ามลพิษพุ่งเกินมาตรฐาน
ทั้งหลายทั้งปวงจึงต้องเน้นย้ำว่า การแก้ไขย่อมยากกว่าและมีต้นทุนสูงกว่าการป้องกันตั้งแต่ต้น