กรมการปกครองสั่ง มูลนิธิทั่วประเทศ ต้องส่งงบดุลทุกปี เปิดรับบริจาคขออนุญาตก่อน ฝ่าฝืนเจอคดี
กรมการปกครองออกประกาศเรื่องการดำเนินกิจการของมูลนิธิ กำหนดให้มูลนิธิทุกแห่งจัดทำและยื่นรายงานผลการดำเนินงานต่อนายทะเบียนมูลนิธิเป็นประจำทุกปี หากฝ่าฝืนอาจเป็นเหตุให้ถูกดำเนินคดีตามกฎหมาย
นายนฤชา โฆษาศิวิไลซ์ อธิบดีกรมการปกครอง เปิดเผยเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2569 ว่า ประกาศฉบับนี้ออกมาเพื่อคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ รักษาความเชื่อมั่นของประชาชนที่มีต่อมูลนิธิ และยกระดับความโปร่งใส โดยเฉพาะการบริหารจัดการเงินบริจาคและทรัพย์สิน
เอกสารที่มูลนิธิต้องยื่นมี 3 รายการ คือ รายงานการดำเนินกิจการในปีที่ผ่านมา บัญชีรายได้ รายจ่าย และสำเนางบดุลในรอบปีที่ผ่านมาซึ่งผ่านการรับรองความถูกต้องจากผู้สอบบัญชีรับอนุญาต และสำเนารายงานการประชุมคณะกรรมการมูลนิธิทุกครั้ง
การยื่นรายงานทำได้สองช่องทาง คือยื่นด้วยตนเองต่อนายทะเบียนมูลนิธิ ที่สำนักงานเขตสำหรับมูลนิธิที่มีสำนักงานใหญ่ในกรุงเทพมหานคร หรือที่ว่าการอำเภอสำหรับจังหวัดอื่น และยื่นผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ i-Service ของกรมการปกครอง
นายนฤชา ย้ำด้วยว่า การเปิดหรือเชิญชวนขอรับบริจาคเงินหรือทรัพย์สินในลักษณะที่เข้าข่ายการเรี่ยไร ต้องได้รับอนุญาตตามพระราชบัญญัติควบคุมการเรี่ยไร พ.ศ. 2487 ก่อนดำเนินการ มิฉะนั้นจะมีความผิดตามกฎหมาย
นอกจากนี้ มูลนิธิและผู้เกี่ยวข้องต้องไม่กระทำการอันเป็นความผิดทางอาญา และไม่ฝ่าฝืนพระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. 2499 ทั้งนี้เพื่อป้องกันการนำมูลนิธิไปใช้เป็นเครื่องมือแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ
ประกาศดังกล่าวออกมาสองวันหลังกรมการปกครองเข้าแจ้งความเอาผิดมูลนิธิองค์กรทำดี กรณีเปิดรับบริจาคเงินช่วยผู้ประสบภัยน้ำท่วมโดยไม่ได้รับอนุญาตให้ทำการเรี่ยไร
ด้านนายพงศกร ขวัญเมือง โฆษกพรรคประชาธิปัตย์ กล่าวเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน ว่า โครงสร้างการกำกับดูแลมูลนิธิยังมีช่องโหว่ 3 ประการ ประการแรกคือการเข้าถึงบัญชีของมูลนิธิทำได้ยาก
เขาเทียบว่าบริษัทเอกชนทั่วไปแม้ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ยังถูกกฎหมายกำหนดให้ส่งงบการเงินและรายชื่อกรรมการต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าทุกสิ้นปี และประชาชนตรวจสอบผ่านระบบออนไลน์ได้ทันที แต่มูลนิธิซึ่งรับเงินบริจาคจากประชาชนกลับไม่มีกฎหมายบังคับให้เปิดเผยต่อสาธารณะ ผู้ที่ต้องการตรวจสอบต้องใช้ขั้นตอนตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสาร เดินทางไปพบนายทะเบียน เสียค่าธรรมเนียม และมักได้ข้อมูลไม่ครบถ้วน
ประการที่สองคือการขัดกันแห่งผลประโยชน์ โดยพบพฤติกรรมที่เข้าข่ายการโยกย้ายถ่ายเทเงินบริจาคไปสู่บุคคลใกล้ชิด กรรมการ หรือเครือญาติของเจ้าของมูลนิธิ ซึ่งยังไม่มีกลไกกฎหมายเข้าไปควบคุมอย่างจริงจัง
ประการที่สามคือการนำเงินบริจาคไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ เพราะหลายมูลนิธิไม่ได้แยกการจัดเก็บเงินตามโครงการที่เปิดรับบริจาค ทำให้ตรวจสอบยอดรับและยอดจ่ายไม่ได้ พรรคประชาธิปัตย์จึงเสนอให้มูลนิธิเปิดบัญชีย่อยแยกตามวัตถุประสงค์ของแต่ละโครงการ และหากมีงบเหลือจ่ายจึงขออนุมัติจากคณะกรรมการหรือแจ้งเปลี่ยนวัตถุประสงค์ภายหลัง
ส่วนนายวิสุทธิ์ ตันตินันท์ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน โพสต์เฟซบุ๊กอ้างรายงาน World Giving Index 2024 ของ Charities Aid Foundation ซึ่งพบว่าร้อยละ 67 ของคนไทยบริจาคเงินในช่วงหนึ่งเดือนก่อนสำรวจ ทำให้ไทยอยู่อันดับ 6 ของโลก
สัดส่วนดังกล่าวสูงกว่าประเทศรายได้สูงหลายแห่ง ทั้งนอร์เวย์ที่ร้อยละ 65 อันดับ 9 สหรัฐอเมริการ้อยละ 61 อันดับ 13 แคนาดาร้อยละ 60 อันดับ 15 สวีเดนร้อยละ 56 อันดับ 22 และเดนมาร์กร้อยละ 51 อันดับ 32 ขณะที่อินโดนีเซียและเมียนมาสลับกันครองอันดับ 1 และ 2 ต่อเนื่องหลายปี ที่ร้อยละ 90 และ 78 ตามลำดับ
นายวิสุทธิ์ ระบุว่าไทยมีกฎหมายควบคุมการเรี่ยไรและมีหน้าที่ส่งรายงานกิจการประจำปีอยู่แล้ว แต่ระบบตรวจสอบยังอ่อนกว่าประเทศรายได้สูง โดยอังกฤษและเวลส์มีทะเบียนออนไลน์เปิดเผยข้อมูลกรรมการและการเงิน ส่วนสิงคโปร์มี Charity Portal ให้ประชาชนค้นรายงานประจำปี งบการเงิน และแบบประเมินธรรมาภิบาลขององค์กรการกุศลได้โดยไม่ต้องยื่นขอเป็นรายกรณี
“วัฒนธรรมการให้ที่เข้มแข็ง จำเป็นต้องมีระบบตรวจสอบที่เข้มแข็งรองรับ เพื่อให้เงินถึงผู้รับตามเจตนาของผู้บริจาค” นายวิสุทธิ์ ระบุ
- ด่วน! กรมการปกครอง แจ้งความเอาผิดมูลนิธิองค์กรทำดี เรี่ยไรเงินช่วยน้ำท่วมไม่ได้รับอนุญาต
- อึ้ง! มูลนิธิองค์กรทำดี 2 ปีมีเงินหมุนเวียนกว่า 1.8 พันล้าน ปัจจุบันเหลือ 34 ล้าน
- รวยอู้ฟู่! ตร.แถลง บุ๋ม โยกเงินมูลนิธิ ใช้ส่วนตัว 686 ล้าน จากยอดบริจาค 800 ล้าน