3 ปี โครงการหมอสี่ สนค.ชูแพทย์เฉพาะทางต้นแบบ 62 คน ทำงานเชิงรุก หนุนโมเดล 1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล
กระทรวงสาธารณสุข ร่วมกับสำนักงานพัฒนานโยบายกำลังคนด้านสุขภาพ (สนค.) จัดการประชุม Forum MOH 4 ภายใต้แนวคิด “MOH 4: Decentralizing Expertise, Bringing Care Closer to Home” หรือ “กระจายความเชี่ยวชาญ คืนบริการสู่ชุมชน” มุ่งขับเคลื่อนโมเดล “1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล” เพื่อยกระดับมาตรฐานการรักษาพยาบาล กระจายทรัพยากร และลดความเหลื่อมล้ำ ให้ประชาชนเข้าถึงบริการทางการแพทย์เฉพาะทางได้อย่างทั่วถึงและเท่าเทียม การประชุมจัดขึ้นระหว่างวันที่ 28-29 ตุลาคม ที่ ห้องประชุมดอนเมือง 1 และดอนเมือง 2 โรงแรมอมารี ดอนเมือง แอร์พอร์ต กรุงเทพฯ โดยมี ดร.นพ.โสภณ เอี่ยมศิริถาวร รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข เป็นประธานในพิธีเปิด
ดร.นพ.โสภณ กล่าวปาฐกถาพิเศษในหัวข้อการขับเคลื่อนแนวคิด “1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล” (One Region One Province One Hospital) ว่า แนวคิดดังกล่าวเป็นหัวใจสำคัญในการปฏิรูประบบบริการสุขภาพของประเทศ โดยมุ่งเน้นการสร้างมาตรฐานการรักษาที่เป็นหนึ่งเดียว การจัดสรรทรัพยากรและแพทย์เฉพาะทางอย่างเป็นธรรม ตลอดจนลดความเหลื่อมล้ำระหว่างหน่วยบริการสุขภาพ เพื่อให้ระบบสาธารณสุขไทยสามารถรองรับความต้องการของประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยให้ผู้ป่วยได้รับบริการที่มีคุณภาพใกล้บ้าน โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางไกล
“ปี 2570 กระทรวงสาธารณสุขมีนโยบายที่จะมอบเป็นของขวัญปีใหม่ให้แก่ประชาชน โดยผู้ที่มารับบริการแผนกผู้ป่วยนอก (OPD) ในโรงพยาบาลจะต้องใช้เวลาไม่เกิน 120 นาที เพื่อให้สอดรับกับนโยบาย One Region One Province One Hospital โดยมีระบบนัดหมายล่วงหน้า ทั้งหมดนี้มุ่งหวังให้ประชาชนได้รับบริการอย่างทั่วถึงและใกล้บ้าน พร้อมลดความแออัดของผู้ป่วยที่เข้ามารับการรักษาในโรงพยาบาล”
รองปลัดกระทรวงสาธารณสุขกล่าวเพิ่มเติม โดยยกตัวอย่างปฏิญญาดิลี (Dili Declaration) ขององค์การอนามัยโลก (WHO) ซึ่งมุ่งเน้นการสร้างความเสมอภาคและการเข้าถึงบริการสุขภาพเฉพาะทางอย่างเท่าเทียม รวมถึงการกระจายบริการทางการแพทย์ให้ทั่วถึงทั้งในเขตเมืองและชนบท โดยเห็นว่าโครงการพัฒนาแพทย์เฉพาะทางต้นแบบด้านการส่งเสริมป้องกันสุขภาพเพื่อเครือข่ายการดูแลที่ไร้รอยต่อ (โครงการหมอสี่) เป็นแนวทางที่มาถูกทางและมีประโยชน์อย่างมาก เนื่องจากประเทศไทยริเริ่มแนวคิดนี้ก่อนที่องค์กรระดับนานาชาติจะให้ความสำคัญกับการกระจายแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านไปยังพื้นที่ขาดแคลน
ด้าน ดร.นพ.ฑิณกร โนรี ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนานโยบายกำลังคนด้านสุขภาพ (สนค.) กล่าวถึงนโยบาย “1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล” ของกระทรวงสาธารณสุขว่า เปรียบเสมือน “ฟ้าเปิด” ที่เข้ามาสนับสนุนให้แพทย์เฉพาะทางในโรงพยาบาลและทีมสหวิชาชีพทั่วประเทศสามารถพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบไร้รอยต่อได้ง่ายยิ่งขึ้น
“โครงการพัฒนาแพทย์เฉพาะทางต้นแบบ ซึ่งได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กำลังเข้าสู่ปีที่ 3 ปัจจุบันมีพื้นที่นำร่องไม่น้อยกว่า 15 จังหวัด และมีแพทย์เฉพาะทางต้นแบบ หรือหมอสี่ จำนวน 62 คน ครอบคลุมประมาณ 20 สาขา”
นพ.สรรัตน์ เลอมานุวรรัตน์ อดีตผู้อำนวยการศูนย์แพทยศาสตร์ชั้นคลินิก รพ.มหาราชนครราชสีมา กล่าวเสริมว่า ตั้งแต่ปี 2563 กระทรวงสาธารณสุขได้ยกระดับความเข้มแข็งของระบบบริการสุขภาพไทย โดยใช้แนวคิดการดูแลแบบเครือข่ายที่เชื่อมโยงกันอย่างไร้รอยต่อ ผ่านนโยบาย 3 หมอ ได้แก่ หมอคนที่ 1 คือ อสม. หมอคนที่ 2 คือบุคลากรในโรงพยาบาล และหมอคนที่ 3 คือแพทย์หรือแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวในโรงพยาบาลชุมชน เพื่อเป็นหลักประกันในการดูแลผู้ป่วยในระดับพื้นที่อย่างไร้รอยต่อ
“ที่ผ่านมา ระบบ 3 หมอเดิมมีปัญหา ‘สะพานขาด’ เนื่องจากมีข้อจำกัดในการส่งต่อ ส่งผลให้การให้บริการในภาพรวมเกิดการสะดุด ดังนั้น โครงการหมอคนที่ 4 หรือแพทย์เฉพาะทางต้นแบบ จึงเข้ามามีบทบาทสนับสนุนระบบบริการแบบไร้รอยต่อ โดยไม่เพียงปฏิบัติหน้าที่ด้านการรักษาพยาบาลผู้ป่วยที่มีอาการซับซ้อนเท่านั้น แต่ยังขยายบทบาทการทำงานเชิงรุก ทั้งการติดตามการรักษา การป้องกันโรค และการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างเป็นองค์รวม ตลอดจนเชื่อมโยงระบบบริการปฐมภูมิและทุติยภูมิเข้าด้วยกัน”
นพ.สรรัตน์ กล่าวเพิ่มเติมว่า จากการถอดบทเรียนการดำเนินงานของหมอสี่ หรือแพทย์เฉพาะทางต้นแบบ รุ่นที่ 1 รุ่นที่ 2 และรุ่นที่ 3 เชื่อว่าแพทย์เหล่านี้จะเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง โดยโมเดลความสำเร็จและนวัตกรรมบริการจากแพทย์เฉพาะทางต้นแบบในแต่ละพื้นที่ของโครงการฯ สะท้อนให้เห็นถึงการแก้ไขปัญหาสำคัญของประเทศ ทั้งประเด็นผู้สูงอายุและภาวะพึ่งพิง โรคหลอดเลือดสมอง โรคมะเร็ง และปัญหาสุขภาพจิต เป็นต้น
พญ.ภาวิณี เอี่ยมจันทน์ ที่ปรึกษาชมรมโรงพยาบาลศูนย์/โรงพยาบาลทั่วไป กระทรวงสาธารณสุข กล่าวถึงความสำคัญและความเชื่อมโยงระหว่างนโยบาย “1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล” กับโครงการหมอสี่ ซึ่งนำความเชี่ยวชาญเฉพาะทางมาสนับสนุนระบบสุขภาพระดับอำเภอว่า แม้โครงการหมอสี่จะเป็นโครงการนำร่อง แต่ถือเป็นโครงการนำร่องที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะเป็นการปรับเปลี่ยนแนวคิดเกี่ยวกับการรักษาพยาบาล โดยมุ่งย้อนกลับไปค้นหาต้นตอของปัญหาสุขภาพ แทนที่จะมุ่งเน้นเฉพาะการรักษาในขั้นปลาย โดยยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง พร้อมทำความเข้าใจปัญหาสุขภาพและความต้องการของประชาชน
“โครงการหมอสี่ที่ให้แพทย์เฉพาะทางต้นแบบเชื่อมโยงความเชี่ยวชาญสู่พื้นที่ ไม่ได้หมายความว่าหมอสี่จะต้องลงพื้นที่เสมอไป แต่สามารถทำหน้าที่ในด้านอื่นได้ เช่น การพัฒนาและสนับสนุนสถานที่ การโค้ช (Coaching) หรือฝึกแพทย์เพิ่มพูนทักษะ (Intern) รวมถึงการทำงานร่วมกับทีมชุมชนแบบตัวต่อตัว ตลอดจนการสร้างเครือข่ายบริการที่เชื่อมโยงการดูแลตั้งแต่ระดับตำบล อำเภอ จังหวัด ไปจนถึงเขตสุขภาพ”
ทั้งนี้ การประชุม Forum MOH 4 ครั้งที่ 3 ซึ่งจัดขึ้นตลอด 2 วัน มีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์จากโรงพยาบาลและทีมสหวิชาชีพในพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อสะท้อนรูปแบบการจัดบริการสุขภาพที่สามารถนำไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละจังหวัด ก่อนปิดท้ายด้วยการหารือแนวทางขยายผลความสำเร็จของโมเดลบริการแพทย์เฉพาะทาง เพื่อผลักดันการพัฒนาระบบสุขภาพที่ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดภาระการเดินทางไปรับการรักษาในโรงพยาบาลขนาดใหญ่ และเพิ่มโอกาสให้ประชาชนได้รับบริการที่จำเป็นอย่างทั่วถึง