ปัญหาและคดีความว่าด้วยเรื่อง “คนดี” และ “มูลนิธิ” ที่ทำงานด้านสาธารณกุศล สังคมสงเคราะห์ รวมถึงปลุกเร้ากระแสชาตินิยมในบางช่วง
นั้นบ่งชี้ให้เห็นถึงทั้งปัญหาของคนดีและมูลนิธิเหล่านั้นเอง และปัญหาของสังคมไทยกับรัฐไทยโดยรวมด้วย
หลายปีที่ผ่านมา บรรดาคนดีบางคนและมูลนิธิบางแห่ง มิได้มีสถานะเป็นแค่ “คนดี” หรือ “มูลนิธิ” ธรรมดาทั่วไป
แต่บางคนจากบางองค์กรยังทำหน้าที่เป็นสื่อมวลชน เป็นอินฟลูเอนเซอร์ เป็น “อเวนเจอร์” ซึ่งออกมาเดินหน้าชน เรียกร้อง และเดินเรื่องเพื่อแก้ปัญหาปลีกย่อยต่างๆ ให้แก่คนเล็กคนน้อยในสังคม
อย่างไรก็ตาม ดังที่เคยมีผู้วิจารณ์ไปแล้วว่า “อเวนเจอร์” ทั้งหลายมักแข็งขันกับเรื่องเล็กๆ แต่ไม่กล้าแตะกล้าชนไปถึงปัญหาเชิงโครงสร้างใหญ่ๆ ซึ่งถ้าโครงสร้างที่ชำรุดผุพังได้รับการแก้ไขยกเครื่อง ก็จะเท่ากับเป็นการแก้ปัญหาปลีกย่อยต่างๆ แบบยกชุดไปในตัว
ความมีอิทธิพล ความมีตัวตนในพื้นที่สื่อ โดยเฉพาะสื่อออนไลน์ ทำให้คนดีและมูลนิธิของพวกเขามีศักยภาพในการระดมเงินบริจาคจำนวนมากมายมหาศาลจากผู้ชม คนดู แฟนคลับ ซึ่งเชื่อว่าคนดีของพวกตนจะนำเอาเงินบริจาคเกือบทั้งหมดไปใช้ในกิจการสาธารณกุศลอย่างสนิทใจ
แต่ปัญหาก็เผยออกมาแล้วว่า หากไม่มีกระบวนการตรวจสอบที่ถูกต้อง โปร่งใส สม่ำเสมอ เงินบริจาคภายใต้การดูแลของเหล่าคนดี ก็อาจถูกนำไปใช้ผิดประเภท หรือเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัวของคนดีได้
นอกจากนั้น ถ้างานหลักของคนดีและมูลนิธิของพวกเขา คือ งานสังคมสงเคราะห์ นี่ก็นำมาสู่คำถามสำคัญถึงรัฐและสังคมไทยว่า ทำไมเราจึงยังมุ่งหวังให้เอกชนสงเคราะห์เอกชนด้วยกันเอง?
ทำไมรัฐจึงยังมอบสวัสดิการที่ดีเพียงพอให้กับประชาชนพลเมืองของตนเองไม่ได้?
ทำไมพลเมืองจึงไม่มี “สิทธิ” ที่จะได้รับการบริการ-การช่วยเหลือต่างๆ อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ โดยเฉพาะในสภาวะวิกฤต ทว่า ต้องรอคอยการ “สงเคราะห์” ลงมาจากมูลนิธิของคนดี
ท้ายสุด ความรุ่งโรจน์และร่วงโรยของเหล่าคนดีและมูลนิธิภายใต้การบริหารจัดการของพวกเขา จึงฉายภาพให้พวกเรามองเห็นความล้มเหลวของรัฐไทย (ในการบำบัดทุกข์บำรุงสุขของราษฎร) ในอีกด้านหนึ่ง
ท้ายสุด กระบวนการ “เชือดไก่ให้ลิงดู-จับแพะบูชายัญ” ที่กำลังเกิดขึ้นกับคนดีบางรายและมูลนิธิบางแห่ง ณ ปัจจุบัน ก็อาจแปรสภาพกลายเป็นปัญหาในตัวมันเองเช่นเดียวกัน
แน่นอนว่า คนดี (ซึ่งอาจ “ไม่ดีจริง”) นั้นสมควรถูกตรวจสอบ ถ้าพบว่าพวกเขามีพฤติกรรมทุจริต ฉ้อโกง ไม่โปร่งใส ก็ต้องถูกดำเนินคดี
กระนั้นก็ตาม พึงระลึกอยู่เสมอว่า กระบวนการตรวจสอบบรรดาคนดีควรทำกันอย่างเป็นระบบ คือ ต้องพิจารณาโครงสร้างและการดำเนินงานที่เป็นปัญหาทั้งหมดของมูลนิธิเหล่านี้
จากนั้น ก็สมควรแบ่งแยกมูลนิธิที่ทำงานโปร่งใส ช่วยเหลือคนได้จริง โดยไม่ซ้ำซ้อนกับภาครัฐ ออกจากมูลนิธิสีเทา
ที่สำคัญ ต้องไม่ใช้ข่าวคราวการดำเนินคดีกับคนดีมาเบี่ยงเบนความสนใจของสาธารณชน ให้พวกเขาลืมเลือนปัญหาที่ใหญ่และสำคัญกว่านั้น (ซึ่งสร้างผลกระทบต่อสังคมวงกว้างยิ่งกว่าปัญหาเรื่องคนดี) ไปชั่วขณะ
ปราปต์ บุนปาน