‘น้ำท่วมหาดใหญ่’ บทเรียน-มาตรการที่ภาครัฐต้องทำต่อ - ThaiPublica

มหาอุทกภัยเมืองหาดใหญ่เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2568 สะท้อนให้เห็นถึงข้อจำกัดและความล้มเหลวเชิงระบบในการจัดการภัยพิบัติของไทย นำไปสู่การจัดทำสมุดปกขาวแนวทางการแก้ปัญหาอุทกภัยหาดใหญ่อย่างยั่งยืน โดย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)

ปัญหาที่ 1 คือ “ระบบเตือนภัยที่คลาดเคลื่อนและขาดความชัดเจน” รายงานระบุว่าระบบพยากรณ์อากาศและปริมาณฝนมีความคลาดเคลื่อนสูง ส่งผลให้การแจ้งเตือนและการอพยพประชาชนล่าช้ากว่าสถานการณ์จริง ยิ่งไปกว่านั้น ข้อความเตือนภัยจากส่วนกลางยังมีลักษณะกว้างเกินไป ไม่ระบุความรุนแรงหรือพื้นที่เสี่ยงในระดับตำบล รวมถึงขาดข้อมูลสำคัญอย่างเส้นทางอพยพและสถานที่ตั้งของศูนย์พักพิง ทำให้ประชาชนไม่สามารถประเมินสถานการณ์เพื่อช่วยเหลือตัวเองได้ทันท่วงที จนกลายเป็นเหตุให้มีผู้ตกค้างในพื้นที่น้ำท่วมจำนวนมาก

ซ้ำร้าย “กลไกการจัดการน้ำและการบริหารโครงสร้างพื้นฐาน” ยังสะท้อนถึงการขาดการบูรณาการร่วมกันระหว่างหน่วยงานหลักอย่างกรมชลประทาน เทศบาล และ ปภ. โดยพบว่าสถานีสูบน้ำหลายแห่งชำรุดและขาดการบำรุงรักษาจนไม่สามารถทำงานได้เต็มศักยภาพ ขณะเดียวกัน ตัวเมืองหาดใหญ่ยังถูกบล็อกด้วยโครงสร้างพื้นฐานทางคมนาคม ทั้งถนนทางทิศเหนือที่เป็นคันทางสูงและคันดินยกระดับของทางรถไฟ ซึ่งทำหน้าที่ขวางกั้นการระบายน้ำโดยไม่มีช่องทางระบายที่เพียงพอ ส่งผลให้เมืองต้องเผชิญกับมวลน้ำมหาศาล แต่มีศักยภาพระบายน้ำได้จริงเพียงครึ่งเดียวเท่านั้น

ในมิติของการ “สู้ภัยในสภาวะฉุกเฉิน” ความล้มเหลวยิ่งเด่นชัดเมื่อเมืองต้องเผชิญกับภาวะไฟฟ้าดับเป็นวงกว้าง ตัดขาดระบบการสื่อสารหลักทั้งหมด และทำให้ไม่สามารถจัดตั้งศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ (EOC) ที่มีประสิทธิภาพได้ การทำงานในภาวะวิกฤตจึงเป็นไปแบบแยกส่วน ขาดระบบสั่งการเดี่ยว (Unified Command) ที่จะประสานงานแจกจ่ายอาหาร น้ำดื่ม และถุงยังชีพได้อย่างทั่วถึง มิหนำซ้ำ กระบวนการฟื้นฟูเยียวยาหลังน้ำลดและระบบรับสิทธิช่วยเหลือของภาครัฐยังล่าช้า ไม่สอดรับกับความเดือดร้อนที่แท้จริงของภาคประชาชนและภาคธุรกิจ

สมุดปกขาวฉบับนี้จึงนำเสนอทางออกด้วยการเปลี่ยนผ่านหาดใหญ่สู่ “โมเดลเมืองฟองน้ำ” (Sponge City) ผสมผสานระหว่าง gray infrastructure ยุคเก่า ร่วมกับ green infrastructure ยุคใหม่ โดยเน้นย้ำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่ส่งตรงถึง 8 หน่วยงานหลัก เพื่อรื้อระบบผังเมืองให้สอดคล้องกับผังน้ำ พัฒนาระบบพยากรณ์เรียลไทม์ และขับเคลื่อนการบริหารจัดการแบบฐานข้อมูลเดียว (Single Command) เพื่อให้เมืองหาดใหญ่พร้อมรับมือกับความท้าทายจากจากภัยพิบัติในอนาคต