กปภ. กางแผน 3 ระยะ ผันน้ำโขงเชียงแสนผลิตประปาหล่อเลี้ยงแม่สาย ปลดล็อกความเสี่ยงตะกอนขุ่นและสารหนู
- มวลน้ำดิบแม่น้ำสายมีความขุ่นพุ่งสูงถึง 14,000 NTU เกินขีดจำกัดระบบกรอง ส่งผลให้น้ำประปาหยุดไหลใน 14 หมู่บ้านชายแดนแม่สาย
- นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติฯ สั่งการด่วนให้ผู้ว่าฯ เชียงรายลงพื้นที่ตรวจสอบจุดเกิดเหตุชุมชนหัวฝาย
- สำนักงานสิ่งแวดล้อมฯ ที่ 1 นำชุดตรวจเก็บตัวอย่างน้ำวิเคราะห์โลหะหนักและสารหนูอย่างละเอียดในห้องปฏิบัติการ
- ล่าสุด กปภ.สาขาแม่สาย สามารถเดินเครื่องผลิตและกลับมาจ่ายน้ำประปาให้ประชาชนได้แล้วประมาณร้อยละ 80
- กปภ. กางแผน 3 ระยะ เดินหน้าโครงการสร้างโรงกรองน้ำดึงน้ำดิบจากแม่น้ำโขงเชียงแสนส่งมาแม่สาย ซึ่งคืบหน้าแล้วกว่าร้อยละ 50
ผ่าวิกฤตประปาชายแดนแม่สาย กปภ. เร่งแผนดึงน้ำโขงข้ามอำเภอ ปลดแอกความเสี่ยงตะกอนขุ่นและสารหนูถาวร
เชียงราย, 6 พฤศจิกายน 2569 – สถานการณ์น้ำประปาหยุดไหลในพื้นที่อำเภอแม่สายจากวิกฤตแม่น้ำสายมีความขุ่นทะลุพิกัดถึง 14,000 NTU ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการดำรงชีวิตของประชาชนใน 14 หมู่บ้านชายแดน ล่าสุดหน่วยงานภาครัฐลงพื้นที่เร่งแก้ปัญหาเฉพาะหน้าจนสามารถกลับมาจ่ายน้ำได้ร้อยละ 80 พร้อมกางแผนแม่บทระยะยาว 3 ระยะ ชูโครงการยักษ์สูบน้ำดิบจากแม่น้ำโขงฝั่งเชียงแสนผลิตประปาเสริมความมั่นคง ซึ่งคืบหน้าแล้วกว่าร้อยละ 50 เพื่อตัดปัญหาการพึ่งพาแหล่งน้ำที่ไร้เสถียรภาพอย่างสิ้นเชิง
วิกฤตน้ำขุ่นทะลุพิกัด ชะงักชีวิต 14 หมู่บ้านชายแดน
ช่วงบ่ายของวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ระบบสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานในพื้นที่เศรษฐกิจชายแดนอำเภอแม่สายต้องเผชิญกับบททดสอบครั้งใหญ่ เมื่อมวลน้ำในแม่น้ำสายซึ่งเป็นแหล่งน้ำดิบหลักสำหรับการผลิตน้ำประปา มีค่าความขุ่นพุ่งสูงขึ้นอย่างฉับพลัน ทะลุขีดจำกัดของระบบกรองน้ำที่จะสามารถรองรับได้ การประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สายต้องประกาศหยุดผลิตและจ่ายน้ำประปาชั่วคราว ตั้งแต่เวลา 17.30 น. ของวันดังกล่าว ไปจนถึงเวลา 17.30 น. ของวันที่ 6 พฤศจิกายน ส่งผลให้พื้นที่บริการหลายแห่งต้องประสบปัญหาน้ำประปาไหลอ่อนจนถึงไม่ไหลเลย
ผลกระทบดังกล่าวขยายวงกว้างครอบคลุมพื้นที่ 2 ตำบลหลัก รวมทั้งสิ้น 14 หมู่บ้าน ประกอบด้วยพื้นที่ตำบลเวียงพางคำ ในหมู่ที่ 1 หมู่ 2 หมู่ 3 หมู่ 4 หมู่ 5 หมู่ 7 หมู่ 8 หมู่ 9 และหมู่ 10 ร่วมกับพื้นที่ตำบลแม่สาย ในหมู่ 2 หมู่ 3 หมู่ 7 หมู่ 8 และหมู่ 10 ประชาชนจำนวนมากต้องปรับตัวรับมือกับภาวะขาดแคลนน้ำสะอาดสำหรับการอุปโภคบริโภคในชีวิตประจำวัน
เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของระบบน้ำประปาที่ต้องพึ่งพาแหล่งน้ำธรรมชาติซึ่งมีความผันผวนสูง โดยข้อมูลจากนายคมสัน สัมมา ผู้จัดการการประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สาย ระบุตัวเลขยืนยันว่า ค่าความขุ่นของน้ำดิบในวันดังกล่าวพุ่งทะยานไปถึง 14,000 NTU ซึ่งเป็นระดับที่สูงเกินกว่าระบบบำบัดจะสามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อเปรียบเทียบกับเกณฑ์ปกติในช่วงหน้าแล้งที่ค่าความขุ่นจะอยู่เพียง 800 ถึง 1,200 NTU หรือแม้แต่ในช่วงฤดูน้ำหลากที่มักจะเพิ่มขึ้นสู่ระดับ 3,000 NTU ระบบก็ยังสามารถรองรับได้ การทดสอบระบบที่ผ่านมายืนยันศักยภาพการบำบัดสูงสุดที่ระดับความขุ่น 6,000 NTU เท่านั้น มวลน้ำขุ่นข้นรอบล่าสุดจึงบังคับให้โรงกรองน้ำต้องหยุดทำงานชั่วคราว เพื่อรอให้สถานการณ์น้ำคลี่คลาย ป้องกันความเสียหายต่อระบบบำบัดและรักษามาตรฐานน้ำประปาไม่ให้ปนเปื้อน
ลงพื้นที่ตรวจสอบ เร่งค้นหาต้นตอสารหนูและตะกอนปริศนา
ความเดือดร้อนของประชาชนในพื้นที่ชายแดนได้รับความสนใจจากระดับนโยบายอย่างรวดเร็ว นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย พร้อมด้วยนายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้สั่งการด่วนให้หน่วยงานในพื้นที่บูรณาการความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหา นำมาสู่การลงพื้นที่ตรวจสอบอย่างจริงจังในเวลา 13.30 น. ของวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569
นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย นำทีมเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ลงพื้นที่บริเวณชุมชนหัวฝาย ตำบลเวียงพางคำ อำเภอแม่สาย พร้อมด้วยนายวรายุทธ ค่อมบุญ นายอำเภอแม่สาย เพื่อติดตามการแก้ไขปัญหาอย่างใกล้ชิด การลงพื้นที่ครั้งนี้ครอบคลุมไปถึงการตรวจสอบคุณภาพน้ำเชิงลึกเพื่อความปลอดภัยด้านสาธารณสุข
นางสาวปิยนุช ทรวงคำ นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการ สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 เชียงใหม่ ได้นำชุดทดสอบภาคสนามมาตรวจสอบสารโลหะหนักในแม่น้ำสายเบื้องต้น ข้อมูลภูมิหลังระบุว่าลุ่มน้ำแห่งนี้มีความเสี่ยงด้านสารปนเปื้อนมาอย่างต่อเนื่อง ย้อนกลับไปในช่วงต้นเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา ท่ามกลางสถานการณ์อุทกภัย ผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำพบสารหนูสูงเกินค่ามาตรฐานถึง 28 เท่า ซึ่งเจ้าหน้าที่ประเมินว่ามวลน้ำหลากอาจพัดพาเอาตะกอนและสารปนเปื้อนจากพื้นที่ต้นน้ำลงมาสะสม แม้ผลการตรวจซ้ำในเดือนกันยายนจะพบว่าปริมาณสารหนูลดลง แต่ตัวเลขยังคงอยู่ที่ 0.012 ถึง 0.017 ซึ่งยังเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัย
จุดที่น่าสังเกตคือ เมื่อนำข้อมูลไปเปรียบเทียบกับแหล่งน้ำสายสำคัญอื่นๆ ในภูมิภาคเดียวกัน ไม่ว่าจะเป็นแม่น้ำกก แม่น้ำโขง หรือแม่น้ำรวก กลับไม่พบสารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐานในช่วงเวลาเดียวกัน ข้อมูลนี้ตอกย้ำว่าปัญหาการปนเปื้อนเกิดขึ้นเฉพาะเจาะจงในลุ่มแม่น้ำสาย สำหรับความขุ่นที่เพิ่มสูงขึ้นในรอบล่าสุด เจ้าหน้าที่ประเมินเบื้องต้นว่าอาจเกิดจากฝนที่ตกหนักบริเวณต้นน้ำในช่วงหนึ่งถึงสองวันที่ผ่านมา ส่งผลให้เกิดการชะล้างผิวดิน นำพาตะกอนและโลหะหนักที่ตกค้างไหลทะลักลงสู่ลำน้ำสาย อย่างไรก็ดี เจ้าหน้าที่ยังไม่สามารถระบุได้ชัดเจนว่าสารปนเปื้อนเหล่านี้มาจากกิจกรรมเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน หรือเป็นผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ จึงต้องนำตัวอย่างน้ำส่งห้องปฏิบัติการเพื่อตรวจวิเคราะห์กรณีพิเศษ ก่อนสรุปสาเหตุที่แท้จริง
พลิกโฉมโครงสร้างพื้นฐาน กางแผน 3 ระยะดึงน้ำโขงหล่อเลี้ยงแม่สาย
วิกฤตที่เกิดขึ้นซ้ำรอยสะท้อนให้เห็นว่าการพึ่งพาแม่น้ำสายเพียงแหล่งเดียวไม่ใช่ทางเลือกที่ยั่งยืนสำหรับความมั่นคงทางทรัพยากรน้ำในอำเภอแม่สายอีกต่อไป จังหวัดเชียงรายและการประปาส่วนภูมิภาคจึงได้กำหนดวิสัยทัศน์ใหม่ ผ่านแผนแม่บทการพัฒนาแหล่งน้ำสำรองระยะยาว แบ่งออกเป็น 3 ระยะ เพื่อสร้างโครงข่ายท่อประปาระดับจังหวัดที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ
โครงการหัวหอกในระยะแรกคือการพัฒนาแหล่งน้ำในพื้นที่อำเภอเชียงแสน ด้วยการดึงทรัพยากรน้ำจากแม่น้ำโขง ซึ่งเป็นแหล่งน้ำนานาชาติที่มีปริมาณมหาศาลและมีเสถียรภาพสูงกว่า มาใช้เป็นน้ำดิบ แผนดังกล่าวครอบคลุมการก่อสร้างโรงกรองน้ำขนาดใหญ่ ออกแบบให้มีกำลังการผลิตสูงถึง 1,000 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง น้ำดิบจากแม่น้ำโขงจะเข้าสู่กระบวนการผลิตเป็นน้ำประปาที่ได้มาตรฐาน ก่อนจะถูกสูบส่งผ่านโครงข่ายท่อประปามุ่งหน้าสู่อำเภอแม่จันและสิ้นสุดที่อำเภอแม่สาย ปัจจุบันความคืบหน้าของโครงการก่อสร้างเดินหน้าไปแล้วประมาณร้อยละ 50 ถือเป็นหัวใจสำคัญที่จะเข้ามาอุดช่องโหว่ความเสี่ยงจากแม่น้ำสาย
สำหรับแผนระยะที่ 2 มุ่งเน้นการใช้ประโยชน์จากลำน้ำแม่ลาว โดยจะพัฒนาแหล่งน้ำในพื้นที่อำเภอแม่ลาวและอำเภอเมืองเชียงราย เพื่อขยายโครงข่ายการกระจายน้ำให้ครอบคลุมพื้นที่ส่วนอื่นของจังหวัด สร้างความสมดุลในการบริหารจัดการน้ำภาพรวม ขณะที่แผนระยะที่ 3 จะขยับขึ้นไปพัฒนาแหล่งน้ำบริเวณดอยแม่คำ โดยอยู่ระหว่างการศึกษาความเป็นไปได้ในการดึงน้ำจากอ่างเก็บน้ำแม่คำและอ่างเก็บน้ำแม่สแลป ซึ่งมีศักยภาพเพียงพอต่อการผลิตน้ำประปา และสามารถพัฒนาโครงข่ายท่อเชื่อมโยงเพื่อรองรับความต้องการใช้น้ำในระยะยาวได้
ควบคู่ไปกับแผนระยะยาว กรมทรัพยากรน้ำบาดาลได้เตรียมแผนเร่งด่วนระดับชุมชน ด้วยโครงการก่อสร้างระบบแท็งก์น้ำบาดาล ซึ่งถูกบรรจุไว้ในแผนงานปีงบประมาณ 2570 เพื่อเพิ่มทางเลือกในการจัดหาแหล่งน้ำสำรองในกรณีที่เกิดวิกฤตคุณภาพน้ำผิวดิน
ก้าวต่อไปของความมั่นคงทางทรัพยากรน้ำ
สถานการณ์ความเดือดร้อนในพื้นที่เริ่มคลี่คลายลงตามลำดับ ภายหลังระดับความขุ่นของแม่น้ำสายค่อยๆ ปรับตัวลดลง ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายเปิดเผยว่า การประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สายสามารถเดินเครื่องผลิตและกลับมาจ่ายน้ำให้ประชาชนได้แล้วประมาณร้อยละ 80 แม้จะยังไม่สามารถจ่ายน้ำได้เต็มกำลังการผลิตร้อยละ 100 เนื่องจากต้องเฝ้าระวังคุณภาพน้ำดิบอย่างเข้มงวด แต่ระบบโดยรวมเริ่มกลับมาให้บริการครอบคลุมพื้นที่ 14 หมู่บ้านที่ได้รับผลกระทบ
ทิศทางนับจากนี้ การประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สายได้ยกระดับมาตรการควบคุม โดยเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจวัดค่าความขุ่นและสารหนูด้วยชุดทดสอบเบื้องต้นเป็นประจำทุกวัน เพื่อประเมินประสิทธิภาพของระบบกรองน้ำอย่างต่อเนื่อง เป้าหมายหลักคือการควบคุมคุณภาพน้ำประปาปลายทางให้เป็นไปตามมาตรฐานความปลอดภัยของกรมอนามัยและองค์การอนามัยโลก
เหตุการณ์น้ำประปาหยุดไหลจากวิกฤตความขุ่นในครั้งนี้ เร่งรัดให้หน่วยงานภาครัฐต้องผลักดันโครงการพัฒนาแหล่งน้ำข้ามเขตอำเภอให้สำเร็จตามเป้าหมาย การวางโครงสร้างพื้นฐานดึงน้ำโขงจากเชียงแสนมาหล่อเลี้ยงแม่สาย จึงเป็นก้าวสำคัญในการสร้างความมั่นคงด้านทรัพยากรน้ำ ลดความเสี่ยงจากปัญหาคุณภาพน้ำดิบ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่เศรษฐกิจชายแดนให้มีความยั่งยืนในระยะยาว
เครดิตภาพและข้อมูลจาก :
- การประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สาย ประกาศแจ้งเตือนสถานการณ์น้ำประปาไหลอ่อนและไม่ไหลชั่วคราว 5 พฤศจิกายน 2569
- จังหวัดเชียงราย รายงานการลงพื้นที่ติดตามปัญหาน้ำประปาขุ่นของคณะผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย 6 พฤศจิกายน 2569
- สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 เชียงใหม่ ข้อมูลผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำแม่น้ำสายและปริมาณสารโลหะหนัก 6 พฤศจิกายน 2569