แท็งก์ความคิด : โมเดลที่ SX
ที่งาน Sustainability Expo 2026 หรือ SX2026 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์
จัดระหว่างวันที่ 6-15 พฤศจิกายน กลายเป็นสถานที่รวบรวมโมเดลด้าน “ยั่งยืน” ไปแล้ว
เริ่มโชว์โมเดลกันตั้งแต่วันที่ 6 พฤศจิกายนเลยทีเดียว
แวะเวียนไปที่เวทีสัมมนา SX Talk Stage Hall 4 หัวข้อ “การขับเคลื่อนจังหวัดสะอาด” น่าสนใจ เพราะเป็นเรื่องการจัดการขยะ
ก่อนหน้านี้ใครๆ ก็ทราบว่าขยะเป็นสิ่งใกล้ตัว หากจัดการได้ดีก็ไม่มีปัญหา แถมบางท้องถิ่นยังมีรายได้เพิ่ม
แต่หากจัดการไม่ได้ ขยะจะกลายเป็นภัยของชุมชน
วันนั้น สิริชัย ฉลองนันทชัย ผู้อำนวยการกลุ่มงานบริการสาธารณะและประสานงานท้องถิ่นอำเภอ จังหวัดระยอง และ สุริยะ ศิริวัฒน์ ผู้อำนวยการกองสาธารณสุข องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง ขึ้นเวที
มี ภูมิ ปฏิสันถาวร หัวหน้าฝ่ายสิ่งแวดล้อมท้องถิ่น กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ดำเนินรายการ
ฟังแล้วได้ความรู้เพิ่มเติม
หนึ่ง ประเทศไทยมีสถานที่กำจัดขยะประมาณ 1,900 แห่ง แต่มีเพียงร้อยกว่าแห่งที่ดำเนินการได้อย่างถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล
มหาดไทย โดยกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น จึงขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการจัดการขยะมูลฝอยชุมชน ‘จังหวัดสะอาด’ ขึ้น
ตั้งเป้าหมาย คือ สร้างระบบจัดการขยะที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืน
ภูมิเล่าว่า กรมส่งเสริมฯนำเป้าหมายและตัวชี้วัดระดับประเทศมาทำเป็นแผนระดับจังหวัด
ทั้งแผนรายปี และแผนระยะ 5 ปี
กำหนดให้มีการจัดการขยะต้นทาง กลางทาง และปลายทาง
ตั้งแต่การคัดแยกในครัวเรือน การจัดเก็บและขนส่ง ไปจนถึงการส่งต่อไปยังสถานที่กำจัดที่ได้มาตรฐาน
แต่ละจังหวัดมีอิสระในการเลือกวิธีจัดการตามกรอบนี้ เพื่อให้ทุกอย่างสอดคล้องกับข้อจำกัดและศักยภาพตัวเอง
ในช่วงต้นทาง สำคัญที่การคัดแยกขยะ
นั่นคือ ขยะอินทรีย์ ขยะรีไซเคิล ขยะทั่วไป และขยะอันตรายชุมชน
ข้อมูลที่รับทราบจากเวที ขยะอินทรีย์มีสัดส่วน 50-60% ของขยะทั้งหมด ขยะรีไซเคิลมี 20-30% ส่วนที่เหลือเป็นขยะทั่วไปและขยะอันตรายชุมชน
การส่งเสริมให้ครัวเรือนแยกเศษอาหารออกจากขยะประเภทอื่นตั้งแต่ครัวเรือน จึงสำคัญ
เพราะเป็นการลดปริมาณขยะ ลดความชื้น กลิ่น และปัญหาน้ำชะขยะระหว่างการจัดเก็บและขนส่ง
รวมไปถึงการช่วยลดน้ำหนักขยะและงบประมาณที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องใช้ในการกำจัด
ส่วนขยะรีไซเคิลยังสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้ ผ่านระบบธนาคารขยะ มีการซื้อขายเป็นรายได้
ขณะที่ขยะอันตรายหน่วยงานที่มีความรู้ต้องเข้าไปจัดการ
วันนั้นมีการนำเสนอ “ระยองโมเดล” ด้วย
สุริยะเล่าว่า เดิมทีท้องถิ่น 67 แห่งของระยองบริหารจัดการขยะด้วยตัวเอง มีหลุมฝังกลบเกือบ 20 แห่ง มีข้อจำกัดเพียบ
เดี๋ยวนี้ ระยองมีขยะประมาณ 1,200 ตันต่อวัน จำเป็นต้องบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ
ระยองได้ผนึกความร่วมมือภาครัฐ เอกชนและท้องถิ่นเปลี่ยนขยะเป็นพลังงาน มีโรงไฟฟ้าจากเชื้อเพลิงขยะ รองรับขยะ 500 ตันต่อวัน
ขณะเดียวกัน นำขยะเปียกหรือขยะอินทรีย์มีไปใช้ประโยชน์ผ่านระบบไบโอแก๊ส
แต่การมีเทคโนโลยีมาช่วยก็ใช่ว่าจะแก้ปัญหาได้หมดสิ้น เพราะขยะแต่ละประเภทมีความหลากหลาย
ต้นทางในการจัดการขยะ คือ การแยกขยะตั้งแต่ครัวเรือนจึงยังจำเป็น
ต้องรณรงค์ให้แยกเศษอาหารออกจากขยะทั่วไป ต้องจูงใจให้ครัวเรือนเข้าร่วม เช่น การกำหนดค่ากำจัดขยะที่ชวนให้คนมีส่วนร่วม
อย่าง อบจ.ระยองคิดค่ากำจัดขยะอินทรีย์ที่ผ่านการคัดแยกและไม่ปะปนกับขยะประเภทอื่นในอัตราครึ่งหนึ่งจากอัตราจัดเก็บ 400 บาทต่อตัน
ขยะที่คัดแยกนอกจากจะเป็นรายได้ท้องถิ่น ยังนำเอาขยะอินทรีย์ไปทำเป็นปุ๋ยหรือผลิตก๊าซชีวภาพ
ทุกอย่างดำเนินการไปบนพื้นฐานของความโปร่งใสและมีส่วนร่วม
สรุปความรู้จากโมเดลระยอง ย้ำว่า องค์ประกอบสู่ความสำเร็จมีหลากหลาย
หนึ่ง รู้จักใช้เทคโนโลยี อีกหนึ่งต้องได้รับความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ตั้งแต่หน่วยงานระดับนโยบาย จังหวัด ท้องถิ่น ภาคเอกชน ไปจนถึงประชาชน
นี่เป็นตัวอย่างโมเดลที่ปรากฏอยู่บนเวที SX
ความจริงแล้วยังมีโมเดลอื่นๆ อีก หากมีข้อมูลเพิ่มเติมจะนำมาเสนอให้ได้อ่านกัน
นฤตย์ เสกธีระ