เสนอยุบกำนัน–ผู้ใหญ่บ้าน ประหยัดเงินภาษี 3 หมื่นล้านต่อปี
วันที่ 20 กันยายน 2569 รศ.ดร.ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต เสนอให้ยกเลิกตำแหน่งกำนันและผู้ใหญ่บ้าน ให้เหตุผลว่าประเทศไทยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทำหน้าที่ดูแลประชาชนในพื้นที่อยู่แล้ว
ข้อเสนอดังกล่าวมองว่า โครงสร้างกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน รวมถึงตำแหน่งที่เกี่ยวข้องบางส่วนมีภารกิจซ้อนทับกับองค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาล และหน่วยงานราชการในพื้นที่ การลดความซ้ำซ้อนจึงอาจช่วยประหยัดงบประมาณจากภาษีประชาชนได้ประมาณปีละ 30,000 ล้านบาท
กำนันและผู้ใหญ่บ้านมีหน้าที่อะไร
ระบบกำนันและผู้ใหญ่บ้านอยู่ภายใต้กระทรวงมหาดไทย โดยมีกฎหมายหลักคือพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ. 2457 ปัจจุบันบุคคลในตำแหน่งเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นตัวแทนฝ่ายปกครองในระดับตำบลและหมู่บ้าน
ภารกิจสำคัญครอบคลุมการรักษาความสงบเรียบร้อย รับเรื่องร้องทุกข์ ประสานหน่วยงานราชการ แจ้งข้อมูลจากภาครัฐ ช่วยเหลือประชาชนเมื่อเกิดภัยพิบัติ ตลอดจนสนับสนุนงานด้านความมั่นคงและการบังคับใช้กฎหมายในพื้นที่
กำนันและผู้ใหญ่บ้านได้รับค่าตอบแทนจากงบประมาณแผ่นดิน เช่นเดียวกับผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน สารวัตรกำนัน และแพทย์ประจำตำบล เมื่อนำค่าใช้จ่ายของบุคลากรทั้งหมดทั่วประเทศมารวมกัน จึงกลายเป็นงบประมาณก้อนใหญ่ในแต่ละปี
ยุบไม่ได้ทันที ต้องแก้กฎหมายและแบ่งงานใหม่
ข้อเสนอของ รศ.ดร.ธำรงศักดิ์ยังเป็นเพียงความเห็นทางวิชาการ ไม่ใช่มติคณะรัฐมนตรีหรือนโยบายที่มีผลบังคับใช้ การยกเลิกตำแหน่งกำนันและผู้ใหญ่บ้านจำเป็นต้องแก้ไขกฎหมาย พร้อมกำหนดว่าหน่วยงานใดจะรับผิดชอบภารกิจเดิมแทน
หากถ่ายโอนงานให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รัฐต้องประเมินทั้งจำนวนบุคลากร งบประมาณ และความพร้อมของแต่ละพื้นที่ โดยเฉพาะหมู่บ้านห่างไกล ซึ่งกำนันและผู้ใหญ่บ้านยังเป็นผู้ประสานงานใกล้ชิดกับประชาชนมากที่สุด
ข้อเสนอนี้จึงเปิดประเด็นถกเถียงสองด้าน ฝ่ายสนับสนุนมองว่าจะช่วยลดโครงสร้างราชการซ้ำซ้อนและระบบอุปถัมภ์ ขณะที่อีกฝ่ายกังวลว่า การยุบตำแหน่งโดยไม่มีระบบทดแทนที่พร้อม อาจกระทบงานรักษาความสงบ การช่วยเหลือภัยพิบัติ และการเข้าถึงประชาชนในพื้นที่ห่างไกล
แหล่งอ้างอิง