รู้จัก “เสงี่ยม นาวีเสถียร” จากนางเอกหนังไทยคนแรก สู่นางพระกำนัล ร.6
ก่อนเมืองไทยจะมีค่ายหนัง ระบบดารา หรืออาชีพนักแสดงภาพยนตร์ หญิงสาววัย 17 ปีชื่อ เสงี่ยม นาวีเสถียร ได้รับเลือกให้ยืนหน้ากล้องใน พ.ศ. 2466
บท สุวรรณ ในภาพยนตร์เรื่อง นางสาวสุวรรณ ทำให้ชื่อของเสงี่ยมถูกบันทึกในเวลาต่อมาในฐานะ นางเอกภาพยนตร์คนแรกของไทย แต่กว่าจะมาถึงหน้ากล้อง ชีวิตของเสงี่ยมเริ่มต้นในโลกของละครหลวงมาก่อนแล้วหลายปี
เสงี่ยมเกิดวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2448 เป็นลูกสาวของพระยานาวีวราสา หรือ ยืน นาวีเสถียร กับคุณหญิงแดง นาวีวราสา
ตั้งแต่เด็ก เธอเรียนรำกับพระนมทัต พึ่งบุญ ณ อยุธยา ก่อนฝึกต่อกับท้าวศรีสุนทรนาฏ หรือ แก้ว พนมวัน ณ อยุธยา ครูละครคนสำคัญของราชสำนัก
เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงจัดตั้งละครหลวงฝ่ายหญิงใน พ.ศ. 2457 ครอบครัวนำเสงี่ยมเข้าถวายตัว เธอจึงเข้าสังกัดกรมมหรสพหลวงตั้งแต่อายุประมาณ 9 ปี
ชีวิตในวัยเด็กของเสงี่ยมจึงผูกอยู่กับการรำและการแสดง ก่อนทักษะเหล่านี้จะพาเธอไปพบกับสื่อชนิดใหม่ที่กำลังเข้ามาในสยาม นั่นคือภาพยนตร์
พ.ศ. 2466 เสงี่ยมขึ้นจอเป็น “สุวรรณ”
พ.ศ. 2466 นายเฮนรี่ อเล็กซานเดอร์ แมคเร (Henry Alexander MacRae) ผู้สร้างภาพยนตร์ชาวอเมริกัน เดินทางเข้ามาถ่ายทำภาพยนตร์ขนาดยาวในสยาม โดยได้รับความช่วยเหลือจากหน่วยงานของรัฐทั้งเรื่องสถานที่ การเดินทาง และนักแสดง
กรมมหรสพหลวงช่วยจัดหานักแสดงจากคณะละครหลวง และเสงี่ยมได้รับเลือกให้รับบทนำเป็น “สุวรรณ”
เรื่องราวในหนังติดตามสุวรรณ ลูกสาวครอบครัวมีฐานะที่ตกน้ำ ก่อนชายหนุ่มชื่อ “กล้าหาญ” จะเข้าช่วยชีวิต ความรักของทั้งคู่ต้องเผชิญความแตกต่างทางฐานะและการขัดขวางจากชายอีกคนที่ต้องการแต่งงานกับสุวรรณ
ขุนรามภรตศาสตร์รับบทกล้าหาญ ส่วนหลวงภรตกรรมโกศลรับบทก่องแก้ว ตัวร้ายของเรื่อง นักแสดงหลักล้วนเป็นคนไทย
สำหรับเสงี่ยม การแสดงครั้งนี้ไม่มีนักแสดงภาพยนตร์รุ่นก่อนให้ศึกษา เพราะอาชีพดาราหนังแบบที่คนไทยรู้จักในปัจจุบันยังไม่เกิดขึ้น
พื้นฐานจากละครหลวงจึงกลายเป็นทุนสำคัญที่เธอนำมาใช้หน้ากล้องในวัยเพียง 17 ปี
นางสาวสุวรรณ เริ่มออกฉายในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2466 และได้รับความสนใจจากผู้ชม ชื่อของเสงี่ยมจึงกลายเป็นที่รู้จักจากบทนำของเรื่อง
หอภาพยนตร์ยกย่องเธอในฐานะ นางเอกภาพยนตร์คนแรกของไทย
ส่วนตัวหนังเองมีสถานะสำคัญไม่แพ้กัน เพราะเป็นภาพยนตร์ขนาดยาวเรื่องแรกที่ถ่ายทำในประเทศไทย ใช้นักแสดงไทย แต่ผู้สร้างและทีมงานหลักเป็นชาวอเมริกัน
จึงไม่ควรเรียกว่าเป็นภาพยนตร์ที่คนไทยสร้างเองเรื่องแรก เพราะตำแหน่งนั้นเป็นของ โชคสองชั้น ซึ่งออกฉายใน พ.ศ. 2470 หรือ 4 ปีให้หลัง
พ.ศ. 2467 จาก “เสงี่ยม” เป็น “อนินทิตา”
หนึ่งปีหลัง นางสาวสุวรรณ ออกฉาย ชีวิตของเสงี่ยมก้าวเข้าสู่อีกบทบาท
พ.ศ. 2467 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เธอเป็น นางพระกำนัล พร้อมพระราชทานนามใหม่ว่า “อนินทิตา”
จากนั้นได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า และรับราชการฝ่ายในต่อจนสิ้นรัชกาลที่ 6
หลังพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 2468 อนินทิตายังอยู่ในราชสำนัก และทำหน้าที่ดูแลสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี พระราชธิดาพระองค์เดียวในรัชกาลที่ 6
ชื่อ “อนินทิตา” ยังปรากฏในข้อมูลเกี่ยวกับพระราชพินัยกรรมของรัชกาลที่ 6 โดยได้รับเงินเลี้ยงชีพเดือนละ 120 บาท
เธอได้รับเงินเลี้ยงชีพต่อเนื่องจนถึง พ.ศ. 2474 เมื่อถึงเวลาที่ต้องออกจากราชสำนักเพื่อเริ่มต้นชีวิตครอบครัว
พ.ศ. 2474 ออกจากวังและแต่งงาน
วันที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2474 อนินทิตาสมรสกับ พลตำรวจตรี เนื่อง อาขุบุตร
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงประกอบพิธีสมรสประทานที่วังวรดิศ
หลังแต่งงาน เธอเป็นที่รู้จักในชื่อ คุณหญิงอนินทิตา อาขุบุตร และมีลูก 7 คน
ชีวิตหลังออกจากราชสำนักดำเนินต่ออีกกว่า 30 ปี ก่อนคุณหญิงอนินทิตาถึงแก่อนิจกรรมใน พ.ศ. 2507 อายุ 59 ปี
เส้นทางชีวิตของเธอจึงกินพื้นที่อยู่ในประวัติศาสตร์สองโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงพร้อมกันในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ทั้งราชสำนักสมัยรัชกาลที่ 6 และยุคบุกเบิกภาพยนตร์ในสยาม
ส่วน นางสาวสุวรรณ ปัจจุบันไม่มีฟิล์มฉบับสมบูรณ์หลงเหลือให้ชม หอภาพยนตร์ติดตามค้นหาสำเนาทั้งในไทยและสหรัฐอเมริกามานาน แต่ยังไม่พบ
สิ่งที่เหลืออยู่มีทั้งภาพนิ่ง โฆษณา เอกสารร่วมสมัย และชื่อของหญิงสาวที่เคยรับบท “สุวรรณ” เมื่อ พ.ศ. 2466
เธอเกิดในชื่อ เสงี่ยม นาวีเสถียร ต่อมาได้รับพระราชทานนามว่า อนินทิตา
และในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทย เธอได้รับการจดจำในฐานะ นางเอกหนังคนแรกของสยาม
- จำได้ไหม ‘งูเก็งกอง’ หนังกัมพูชาฮิตในไทย ก่อนยุคเขมรแดง
- ประวัติ ‘ฉลอง ภักดีวิจิตร’ เจ้าพ่อหนังแอ็คชั่น ผู้กำกับอังกอร์
- รู้จัก ‘โรงหนังออสการ์’ เพชรบุรี 39 หนึ่งในโลเคชั่น MV Rockstar