เปิดกฎหมายไทย ลิซ่าดื่มเบียร์ใน The Tonight Show รายการสหรัฐ ผิดหรือไม่
- ข้อสรุปเป็นการวิเคราะห์เบื้องต้นจากข้อมูลสาธารณะ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของศาลหรือพนักงานเจ้าหน้าที่
- ยังไม่พบคำยืนยันจากลิซ่า ต้นสังกัด รายการ NBC หรือผู้ผลิตเบียร์ว่าเป็นการโฆษณาแบบมีค่าตอบแทน
กลายเป็นคลิปที่ได้รับความสนใจในประเทศไทย หลัง “ลิซ่า ลลิษา มโนบาล” ศิลปินระดับโลกสายเลือดไทย ปรากฏตัวในรายการ The Tonight Show Starring Jimmy Fallon เพื่อพูดคุยผลงานเพลงล่าสุด SaWaDiKa อวดความเป็นไทยสู่สายตาชาวโลก
ช่วงหนึ่งของรายการ ลิซ่าได้นำโซจู เบียร์ไทย กับน้ำอัดลมมาผสมเป็นเครื่องดื่ม พร้อมชวน จิมมี ฟอลลอน ชิมส้มตำ ก่อนสอนพิธีกรพูดคำว่า “หมดแก้ว” แล้วดื่มพร้อมกัน จนเกิดคำถามตามในหมู่คนไทยว่า การแสดงตราสินค้าและดื่มเบียร์ผ่านรายการระดับโลกเช่นนี้จะผิดกฎหมายไทยหรือไม่
ดื่มเบียร์ออกโทรทัศน์ ไม่ได้ผิดอัตโนมัติ
ประเทศไทยใช้พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 8 พฤศจิกายน 2568
กฎหมายฉบับนี้ไม่ได้ห้ามบุคคลบรรลุนิติภาวะดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หรือปรากฏภาพขณะดื่มในทุกสถานการณ์ ประเด็นสำคัญจึงไม่ได้อยู่ที่ลิซ่ายกแก้วดื่มเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ภาพดังกล่าวมีลักษณะเป็น “การโฆษณา” หรือเป็นการใช้ชื่อเสียงชักจูงประชาชนให้บริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือไม่
มาตรา 32/1 กำหนดหลักห้ามโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เว้นแต่เป็นการให้ข้อมูล ข่าวสาร ความรู้ หรือประชาสัมพันธ์ภายใต้หลักเกณฑ์ที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด
ขณะที่มาตรา 32/2 มุ่งควบคุมกรณีบุคคลมีชื่อเสียง ดารา หรืออินฟลูเอนเซอร์ โดยการจะเข้าข่ายความผิดต้องพิจารณาองค์ประกอบสำคัญร่วมกัน ได้แก่
- มีการใช้ชื่อเสียงเพื่อแสวงหาประโยชน์ส่วนตน
- สื่อสารข้อมูลต่อสาธารณชน
- แสดงชื่อหรือเครื่องหมายของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
- มีจุดมุ่งหมายชักจูงให้ผู้อื่นบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
ดังนั้น การเห็นตราสินค้าหรือเห็นศิลปินดื่มผ่านหน้าจอเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่ามีความผิดตามมาตรา 32/2 หากไม่มีหลักฐานเรื่องการรับค่าจ้าง ผลประโยชน์ทางการค้า หรือเจตนาส่งเสริมให้ผู้ชมซื้อและดื่มผลิตภัณฑ์ดังกล่าว
สถาบันเพื่อการปฏิรูปประเทศไทย หรือ iLaw อธิบายตัวอย่างของการกระทำที่อาจเข้าข่ายมาตรานี้ว่า เป็นกรณีอินฟลูเอนเซอร์รับผู้สนับสนุนมาโฆษณาแฝง หรือผู้ประกอบการโพสต์เนื้อหาเพื่อชักชวนให้ประชาชนมาดื่มและเพิ่มยอดขาย
ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าเป็นโฆษณาแบบมีค่าจ้าง
ข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะระบุว่า ลิซ่านำเครื่องดื่มมาประกอบช่วงสนทนากับพิธีกร แนะนำว่าเป็นสูตรผสมที่พบจากอินเทอร์เน็ต อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการเปิดเผยว่าป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงโฆษณา การวางสินค้าแบบมีค่าตอบแทน หรือความร่วมมือกับผู้ผลิตเบียร์
บทวิเคราะห์ของ Marketeer Online จึงตั้งคำถามว่า การปรากฏของสินค้าเป็นการวางแผนทางการตลาดหรือเป็นพื้นที่สื่อที่แบรนด์ได้รับโดยไม่ได้ซื้อโฆษณา แต่ไม่ได้ยืนยันว่ามีการทำสัญญาหรือจ่ายค่าตอบแทนให้ลิซ่า
หากภายหลังพบหลักฐานว่าเป็นการโปรโมตแบบมีค่าจ้าง มีข้อตกลงกับผู้ผลิต หรือออกแบบเนื้อหาเพื่อชักจูงให้ผู้ชมซื้อและดื่มสินค้า การพิจารณาทางกฎหมายย่อมเปลี่ยนไป โดยอาจต้องตรวจสอบตามมาตรา 32/1 และมาตรา 32/2 อย่างละเอียด
เหตุเกิดในสหรัฐฯ กฎหมายไทยใช้ได้หรือไม่
อีกประเด็นสำคัญคือ รายการ The Tonight Show Starring Jimmy Fallon ผลิตและบันทึกเทปในสหรัฐอเมริกา ไม่ได้เกิดขึ้นในประเทศไทย
ประมวลกฎหมายอาญาไทย มาตรา 4 วางหลักว่า ผู้ที่กระทำความผิดในราชอาณาจักรต้องรับโทษตามกฎหมายไทย ส่วนมาตรา 5 เปิดช่องให้พิจารณากรณีที่การกระทำบางส่วนเกิดในประเทศไทย หรือผู้กระทำประสงค์ให้ผลของการกระทำเกิดขึ้นในประเทศไทย
การที่ลิซ่าเป็นคนไทยจึงไม่ได้หมายความว่าทุกการกระทำของเธอในต่างประเทศจะอยู่ภายใต้กฎหมายอาญาไทยโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจสอบด้วยว่ามีการกระทำส่วนใดเกิดขึ้นในประเทศไทย เนื้อหามุ่งทำตลาดกับผู้บริโภคไทยหรือไม่ และใครเป็นผู้วางแผนหรือเผยแพร่เนื้อหาในแต่ละช่องทาง
การที่คลิปจากรายการต่างประเทศสามารถรับชมได้ในประเทศไทยก็ยังไม่ใช่คำตอบเด็ดขาด เพราะต้องพิจารณาลักษณะการเผยแพร่ กลุ่มเป้าหมาย ผู้ควบคุมเนื้อหา และเจตนาทางการค้าเป็นรายกรณี
หากผิด มีโทษอย่างไร
ผู้ฝ่าฝืนมาตรา 32/2 มีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และอาจถูกปรับอีกวันละไม่เกิน 50,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนหรือจนกว่าจะดำเนินการให้ถูกต้อง
ส่วนความผิดฐานโฆษณาตามมาตรา 32/1 มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ โดยบทลงโทษจะนำมาใช้ได้ต่อเมื่อเจ้าหน้าที่พิสูจน์องค์ประกอบความผิดครบถ้วน ไม่ใช่พิจารณาจากภาพกระป๋องเบียร์หรือการดื่มเพียงฉากเดียว
สรุป ลิซ่าผิดกฎหมายไทยหรือไม่
จากข้อเท็จจริงที่เปิดเผยต่อสาธารณะ ณ วันที่ 18 กันยายน 2569 ยังไม่อาจสรุปได้ว่าลิซ่าฝ่าฝืนกฎหมายไทย และการดื่มเครื่องดื่มที่มีเบียร์เป็นส่วนผสมในรายการโทรทัศน์ของสหรัฐฯ ไม่ได้ทำให้เกิดความผิดตามกฎหมายไทยโดยทันที
จุดที่ต้องพิสูจน์เพิ่มเติมคือ ลิซ่าได้รับผลประโยชน์จากแบรนด์หรือไม่ การนำสินค้ามาแสดงเป็นส่วนหนึ่งของแผนโฆษณาหรือไม่ มีเจตนาชักจูงให้บริโภคหรือไม่ และมีการดำเนินการส่วนใดที่มุ่งให้เกิดผลทางการตลาดในประเทศไทยหรือไม่
หากไม่มีหลักฐานเรื่องค่าตอบแทน ข้อตกลงส่งเสริมการขาย หรือการทำตลาดที่มุ่งชักจูงผู้บริโภคไทย การเอาผิดลิซ่าตามกฎหมายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของไทยย่อมมีข้อจำกัดทั้งด้านองค์ประกอบความผิดและเขตอำนาจของกฎหมาย
- ถกสนั่น! ลิซ่า พูดถึงเบียร์ไทย ในรายการดัง กูรูคราฟต์เบียร์หวั่น โดนกฎหมายไทยเล่นงาน
- ปังไม่หยุด! ลิซ่า เสนอเมนู ส้มตำ กลางรายการทอล์กโชว์ แถมสอนสูตรเครื่องดื่มเด็ด
- ลิซ่า ออกรายการ The Tonight Show นั่งคุย จิมมี ฟอลลอน โปรโมตเพลงใหม่ SaWaDiKa
- พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 – ฐานข้อมูลรัฐสภา
- iLaw: เปิดกฎหมายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับแก้ไข
- MGR Online: ลิซ่าร่วมรายการ The Tonight Show
- Marketeer Online: ดีลการตลาดหรือ Earned Media