เปิดข้อกฎหมาย “ปลดผู้ว่าฯ กทม.” ทำได้หรือไม่ ใครมีอำนาจถอดถอน

เปิดข้อกฎหมาย “ปลดผู้ว่าฯ กทม.” ทำได้หรือไม่ ใครมีอำนาจถอดถอน

ปลดผู้ว่ากรุงเทพมหานคร ทำได้ แต่รัฐบาลหรือสภากรุงเทพมหานครไม่สามารถสั่งปลดผู้ว่าฯ กทม. ได้ตามอำเภอใจ กฎหมายกำหนดทั้งเหตุให้ออกจากตำแหน่ง ขั้นตอนเสนอคณะรัฐมนตรี และช่องทางที่ประชาชนเข้าชื่อจัดประชามติถอดถอนได้

จากกระแสวิพากษ์วิจารณ์การรับมือน้ำท่วมในกรุงเทพมหานคร พร้อมเสียงเรียกร้องให้ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครแสดงความรับผิดชอบ หลายคนตั้งคำถามว่า ผู้ว่าฯ กทม. ซึ่งมาจากการเลือกตั้งของประชาชน สามารถถูกปลดออกจากตำแหน่งก่อนครบวาระได้หรือไม่

คำตอบคือ ทำได้ แต่ต้องเป็นไปตามเหตุและกระบวนการที่กฎหมายกำหนด การแสดงความไม่พอใจบนสื่อสังคมออนไลน์ การเรียกร้องให้ลาออก หรือการยื่นหนังสือร้องเรียนเพียงอย่างเดียว ยังไม่ทำให้ผู้ว่าฯ กทม. พ้นจากตำแหน่งทันที

กฎหมายหลักที่ใช้พิจารณาเรื่องนี้คือ พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยมาตรา 52 กำหนดเหตุที่ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครต้องพ้นจากตำแหน่งไว้หลายกรณี

ผู้ว่าฯ กทม. พ้นตำแหน่งได้ด้วยเหตุใดบ้าง

มาตรา 52 กำหนดเหตุพ้นจากตำแหน่งของผู้ว่าฯ กทม. ได้แก่

- ครบวาระดำรงตำแหน่ง

- เสียชีวิต

- ลาออก โดยยื่นหนังสือต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

- ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามตามกฎหมาย

- กระทำการต้องห้ามตามมาตรา 51 เช่น มีผลประโยชน์ขัดกันในสัญญาหรือกิจการของกรุงเทพมหานคร

- ถูกจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด ยกเว้นความผิดจากการกระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ

- มีการยุบสภากรุงเทพมหานคร

- รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยสั่งให้ออกจากตำแหน่ง โดยต้องมีมติคณะรัฐมนตรี

- ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในกรุงเทพมหานครลงคะแนนเสียงถอดถอน

นายกรัฐมนตรีหรือมหาดไทยปลดเองได้หรือไม่

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยไม่สามารถออกคำสั่งปลดผู้ว่าฯ กทม. ด้วยเหตุผลทางการเมืองหรือจากความไม่พอใจในการทำงานเพียงลำพัง

มาตรา 52 (8) กำหนดว่า การสั่งให้ออกจากตำแหน่งต้องมี มติคณะรัฐมนตรี และต้องปรากฏกรณีว่า ผู้ว่าฯ กทม.

- กระทำการเสื่อมเสียแก่เกียรติศักดิ์ของตำแหน่ง

- ปฏิบัติหน้าที่หรือละเลยไม่ปฏิบัติหน้าที่อันควรปฏิบัติ

- การกระทำหรือละเลยนั้นมีลักษณะที่เห็นได้ว่าจะทำให้เกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงต่อกรุงเทพมหานคร ราชการโดยรวม ความสงบเรียบร้อย หรือสวัสดิภาพของประชาชน

จึงไม่ใช่เพียงการบริหารงานผิดพลาดทั่วไป แต่ต้องมีข้อเท็จจริงและพฤติการณ์เข้าข่ายตามกฎหมาย พร้อมผ่านการพิจารณาของคณะรัฐมนตรี ก่อนที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยจะมีคำสั่งให้ออกจากตำแหน่ง

แม้นายกรัฐมนตรีจะดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยพร้อมกัน ก็ยังต้องดำเนินการผ่านกระบวนการและมติคณะรัฐมนตรี ไม่สามารถประกาศปลดทันทีโดยไม่มีขั้นตอนรองรับ

สภากรุงเทพมหานครปลดผู้ว่าฯ ได้หรือไม่

สภากรุงเทพมหานคร หรือ ส.ก. ไม่มีอำนาจลงมติปลดผู้ว่าฯ กทม. โดยตรง แต่สามารถเริ่มกระบวนการตามมาตรา 52 (8) ได้

หากสภากรุงเทพมหานครเห็นว่ามีพฤติการณ์ร้ายแรงตามที่กฎหมายกำหนด สามารถลงมติขอให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเสนอเรื่องต่อคณะรัฐมนตรี โดยมติดังกล่าวต้องได้รับเสียงสนับสนุน ไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของจำนวนสมาชิกสภากรุงเทพมหานครทั้งหมด

เมื่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้รับแจ้งมติแล้ว ต้องนำเรื่องเสนอคณะรัฐมนตรีภายใน 15 วัน

กล่าวโดยสรุป สภากรุงเทพมหานครมีอำนาจ “เปิดทางเสนอเรื่อง” แต่คำสั่งให้ออกจากตำแหน่งต้องมาจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ภายใต้มติของคณะรัฐมนตรี

ประชาชนเข้าชื่อถอดถอนผู้ว่าฯ กทม. ได้

ประชาชนชาวกรุงเทพฯ สามารถริเริ่มกระบวนการถอดถอนผู้ว่าฯ กทม. ได้ตาม พระราชบัญญัติว่าด้วยการลงคะแนนเสียงเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. 2542

เนื่องจากกรุงเทพมหานครมีผู้มีสิทธิเลือกตั้งเกิน 1 ล้านคน ต้องรวบรวมรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งในกรุงเทพฯ ไม่น้อยกว่า 30,000 คน เพื่อยื่นคำร้องขอให้มีการลงคะแนนเสียงถอดถอน

สำหรับกรุงเทพมหานคร ต้องยื่นคำร้องต่อ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เพราะกฎหมายกำหนดให้รัฐมนตรีทำหน้าที่แทนผู้ว่าราชการจังหวัดในกระบวนการนี้

คำร้องต้องมีข้อมูลสำคัญ ได้แก่

- ชื่อ ที่อยู่ และลายมือชื่อของผู้เข้าชื่อทุกคน

- สำเนาบัตรประชาชนหรือเอกสารราชการที่ใช้ยืนยันตัวตน

- ข้อเท็จจริงและพฤติการณ์ที่กล่าวหา

- รายละเอียดว่าผู้ว่าฯ กทม. ปฏิบัติหน้าที่หรือมีความประพฤติเสื่อมเสียอย่างไร

- เหตุผลที่เห็นว่าไม่สมควรดำรงตำแหน่งต่อไป

- รายชื่อผู้แทนของผู้เข้าชื่อซึ่งรับผิดชอบดำเนินการ

การรวบรวมรายชื่อผ่านเว็บไซต์หรือแคมเปญออนไลน์ทั่วไปจึงยังไม่เพียงพอ หากไม่มีข้อมูล เอกสารยืนยันตัวตน และรายละเอียดครบตามกฎหมาย

ต้องใช้เสียงเท่าไรจึงถอดถอนสำเร็จ

หลังคำร้องผ่านการตรวจสอบ ผู้ว่าฯ กทม. ที่ถูกกล่าวหามีสิทธิชี้แจงข้อเท็จจริงแก้ข้อกล่าวหาภายใน 30 วัน จากนั้นเรื่องจะถูกส่งให้คณะกรรมการการเลือกตั้งดำเนินการ โดย กกต. ต้องกำหนดวันลงคะแนนเสียงภายใน 90 วันนับจากวันที่ได้รับแจ้ง

การถอดถอนจะสำเร็จต้องผ่านเงื่อนไขพร้อมกัน 2 ข้อ คือ

- มีประชาชนออกมาใช้สิทธิเกินกึ่งหนึ่งของผู้มีสิทธิลงคะแนนทั้งหมดในกรุงเทพฯ

- มีผู้ลงคะแนนไม่น้อยกว่า 3 ใน 4 ของผู้มาใช้สิทธิ เห็นว่าผู้ว่าฯ กทม. ไม่สมควรดำรงตำแหน่งต่อไป

หากผ่านทั้งสองเงื่อนไข ผู้ว่าฯ กทม. จะพ้นจากตำแหน่งตั้งแต่วันลงคะแนนเสียง

แต่หากมีผู้มาใช้สิทธิไม่ถึงกึ่งหนึ่ง คำร้องถอดถอนจะตกไป และไม่สามารถร้องขอให้ถอดถอนบุคคลเดิมโดยอาศัยเหตุเดียวกันซ้ำได้

การเรียกร้องให้ลาออก ต่างจากการถอดถอน

การเรียกร้องให้ผู้ว่าฯ กทม. ลาออกเป็นแรงกดดันทางการเมือง ผู้ดำรงตำแหน่งจะตัดสินใจลาออกหรือไม่ก็ได้ โดยหากลาออกต้องยื่นหนังสือต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และมีผลตั้งแต่วันถัดจากวันที่ยื่นหนังสือ

ส่วนการถอดถอนเป็นกระบวนการตามกฎหมาย ซึ่งต้องมีรายชื่อประชาชนครบตามจำนวน ผ่านการตรวจสอบ และจัดให้มีการลงคะแนนเสียงทั่วกรุงเทพฯ

การถูกวิจารณ์ ถูกยื่นคำร้องต่อหน่วยงาน หรือถูกกล่าวหาว่าบริหารงานล้มเหลว จึงไม่ทำให้พ้นตำแหน่งโดยอัตโนมัติ เว้นแต่ผลสอบสวน คำวินิจฉัย มติคณะรัฐมนตรี หรือผลการลงคะแนนเสียงเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

หากผู้ว่าฯ กทม. พ้นตำแหน่ง ใครทำหน้าที่แทน

มาตรา 54 กำหนดว่า หากผู้ว่าฯ กทม. พ้นตำแหน่งด้วยเหตุอื่นนอกจากครบวาระ ให้ ปลัดกรุงเทพมหานคร ปฏิบัติหน้าที่ในตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร จนกว่าผู้ได้รับเลือกตั้งคนใหม่จะเข้ารับหน้าที่

หากไม่มีปลัดกรุงเทพมหานครหรือไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยสามารถแต่งตั้งรองปลัดกรุงเทพมหานคร หรือข้าราชการกรุงเทพมหานครที่มีอาวุโสตามระเบียบราชการให้ปฏิบัติหน้าที่แทนได้

- สำนักงานกฎหมายและคดี กรุงเทพมหานคร – กฎหมายจัดตั้งองค์กรและการบริหารงาน

- พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

- พ.ร.บ. ว่าด้วยการลงคะแนนเสียงเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. 2542

- สำนักงาน กกต. – การดำรงตำแหน่งของผู้ว่าฯ กทม. กรณีครบวาระหรือพ้นตำแหน่งด้วยเหตุอื่น

- ปานเทพ จี้ ชัชชาติ แสดงความรับผิดชอบ ลาออกผู้ว่าฯ กทม. ปมจัดการน้ำท่วม

- ชัชชาติ ขอโทษคนกรุงเทพ รับมือฝนหนักไม่ไหว รับฟังทุกคำบ่น

- กกต. รับรองผลเลือกตั้ง ชัชชาติ ผู้ว่าฯ กทม. และ ส.ก. 50 เขต