จีนคุมเข้มออกนอกประเทศ สกัดเทคโนโลยีไหลออก กระแสโยงคนเก่ง คนรวย

จีนคุมเข้มออกนอกประเทศ สกัดเทคโนโลยีไหลออก กระแสโยงคนเก่ง คนรวย

จีนเริ่มบังคับใช้ ระเบียบสภาแห่งรัฐว่าด้วยการบริหารการออกและเข้าประเทศ ตั้งแต่วันที่ 15 กันยายน 2569 เพิ่มหลักเกณฑ์ที่รัฐบาลสามารถห้ามพลเมืองจีนบางกลุ่มเดินทางออกนอกประเทศ หากเกี่ยวข้องกับความผิดหรือความเสี่ยงด้านความมั่นคง รวมถึงการนำเทคโนโลยีออกไปต่างประเทศอย่างผิดกฎหมาย

กฎฉบับนี้ออกตามคำสั่งสภาแห่งรัฐเลขที่ 841 ผ่านความเห็นชอบจากที่ประชุมสภาแห่งรัฐเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน นายกรัฐมนตรีหลี่ เฉียง ลงนามวันที่ 22 กรกฎาคม และประกาศใช้วันที่ 31 กรกฎาคม ก่อนมีผลวันที่ 15 กันยายน มีทั้งหมด 19 ข้อ

ประเด็นสำคัญอยู่ที่ ข้อ 4 ซึ่งกำหนดพลเมืองจีนที่อาจถูกห้ามออกนอกประเทศไว้ 3 กรณี

1. ผู้ที่ถูกลงโทษกักขังทางปกครองจากการได้มาซึ่งเอกสารเข้าออกประเทศโดยทุจริต หรือเข้าออกประเทศอย่างผิดกฎหมาย อาจถูกห้ามออกประเทศเป็นเวลา 6 เดือนถึง 3 ปี หลังพ้นโทษ

2. ผู้ที่กระทำผิดกฎหมายหรืออาชญากรรมในต่างประเทศจนกระทบความมั่นคงหรือผลประโยชน์ของจีน อาจถูกห้ามออกประเทศ 6 เดือนถึง 3 ปี หลังเดินทางกลับจีน

3. ผู้ที่ฝ่าฝืนกฎควบคุมการส่งออก หรือกฎการนำเข้าและส่งออกเทคโนโลยี และอาจกระทบความมั่นคงด้านอุตสาหกรรมหรือเทคโนโลยี หน่วยงานด้านพาณิชย์และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถสั่งห้ามออกประเทศได้

สำหรับกรณีที่สาม ตัวบท ไม่ได้ระบุระยะเวลาห้ามเดินทางสูงสุดหรือต่ำสุดไว้ในข้อนี้ จึงไม่ควรเขียนเหมารวมว่าผู้เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีจะถูกห้ามเดินทาง 6 เดือนถึง 3 ปีเหมือนสองกรณีแรก

กระทรวงยุติธรรม กระทรวงความมั่นคงสาธารณะ และสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองแห่งชาติจีนอธิบายว่า หนึ่งในปัญหาที่นำไปสู่การออกกฎใหม่คือกรณีบุคคลเดินทางออกจากประเทศแล้ว ถ่ายโอนเทคโนโลยีไปต่างประเทศโดยผิดกฎหมาย จนกระทบความมั่นคงด้านอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีของจีน นอกจากนี้ยังครอบคลุมปัญหาการหลอกประชาชนเดินทางออกประเทศ และการออกไปเกี่ยวข้องกับการพนันข้ามชาติหรือแก๊งหลอกลวงออนไลน์

ตรงนี้ทำให้กฎใหม่ถูกจับตาในวงการเทคโนโลยี เพราะบุคลากรที่ทำงานกับเทคโนโลยีสำคัญอาจได้รับผลกระทบ หากพฤติกรรมเข้าข่ายการส่งออกหรือถ่ายโอนเทคโนโลยีที่ผิดกฎหมาย แต่ อาชีพหรือความสามารถของบุคคลเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นเหตุให้ถูกห้ามออกประเทศตามตัวบท

Reuters รายงานตั้งแต่วันที่ 31 กรกฎาคมว่า ก่อนกฎใหม่มีผล จีนเคยห้ามผู้ร่วมก่อตั้งบริษัท AI อย่าง Manus สองคนเดินทางออกนอกประเทศ ระหว่างทางการตรวจสอบดีลที่ Meta ต้องการซื้อกิจการบริษัท ต่อมาปักกิ่งสั่งให้ยกเลิกข้อตกลง ซึ่ง Reuters มองในบริบทความพยายามรักษาบุคลากร AI และทรัพย์สินทางปัญญาของจีนไว้ในประเทศ กรณี Manus เป็นมาตรการอีกกรณีหนึ่ง จึงไม่ควรนำมาใช้ยืนยันว่ากฎฉบับใหม่ห้ามบุคลากรเทคโนโลยีทุกคนเดินทาง

ส่วนคำว่า “คนรวย” ไม่ปรากฏเป็นเกณฑ์ในระเบียบเลขที่ 841 กฎหมายไม่ได้กำหนดรายได้ จำนวนทรัพย์สิน หรือสถานะมหาเศรษฐีเป็นเหตุในการห้ามออกประเทศ ดังนั้นการเขียนว่า “จีนเริ่มห้ามคนรวยออกนอกประเทศตั้งแต่ 15 กันยายน” จะเกินกว่าข้อเท็จจริงที่กฎหมายรองรับ

กฎใหม่ยังเพิ่มอำนาจให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเหตุผลของการเดินทาง โดยสามารถขอเอกสาร ข้อมูล และข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เพื่อยืนยันตัวตนและวัตถุประสงค์ในการเดินทาง หากผู้เดินทางยื่นเอกสารหรือให้ข้อมูลเท็จ เจ้าหน้าที่สามารถไม่ออกเอกสารเดินทางหรือไม่อนุญาตให้ออกหรือเข้าประเทศได้

สำหรับผู้ที่ถูกสั่งห้ามออกประเทศ ข้อ 6 กำหนดว่าโดยทั่วไปหน่วยงานที่ออกคำสั่งต้องแจ้งข้อเท็จจริง เหตุผล ฐานกฎหมาย และช่องทางขอความช่วยเหลือทางกฎหมายเป็นลายลักษณ์อักษร แต่สามารถ ไม่แจ้งข้อมูลแก่เจ้าตัวได้ หากการแจ้งอาจกระทบความมั่นคงแห่งชาติหรือการสอบสวนคดีอาญา

เมื่อดูจากตัวบททั้งหมด กฎใหม่ไม่ได้ปิดประเทศหรือห้ามชาวจีนทั่วไปเดินทาง และไม่ได้สร้างบัญชี “คนเก่ง” หรือ “คนรวย” ที่ต้องอยู่ในจีน สิ่งที่เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนคืออำนาจของรัฐในการสกัดผู้ที่เกี่ยวข้องกับความผิดด้านการเข้าออกประเทศ ความมั่นคง และการนำเทคโนโลยีสำคัญออกไปต่างประเทศอย่างผิดกฎหมาย

- ผ่านฉลุย คนไทยไปจีนไม่ต้องขอวีซ่า เริ่ม 1 มีนาคม | The Thaiger

- สถานทูตจีน ย้ำพลเมืองมาเที่ยวไทยต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบ | The Thaiger

- อนุทินถึงจีน เตรียมเข้าคารวะสี จิ้นผิง ผลักดันความร่วมมือหลายมิติ | The Thaiger

- รัฐบาลจีน: ระเบียบสภาแห่งรัฐว่าด้วยการบริหารการออกและเข้าประเทศ ฉบับที่ 841

- กระทรวงยุติธรรมจีน: คำชี้แจงเหตุผลและรายละเอียดของกฎใหม่

- สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองจีน: บทวิเคราะห์ข้อจำกัดการนำเทคโนโลยีออกนอกประเทศ

- Reuters: China’s new tech, national security exit rules take effect

- CNA: ไต้หวันเตือน 5 กลุ่มเสี่ยงจากกฎเข้าออกประเทศฉบับใหม่